Aile Anayasası

Aile Anayasası Nedir ve Nasıl Oluşturulur?

Aile işletmelerinde kurumsallaşma çalışmalarının temelini Aile Anayasası oluşturur. Aile anayasası, işletme sahibi aile üyelerinin tümünün katılımı, kabulü, onayı ve imzası ile hayat bulan, işletmenin idaresinde aile üyelerinin temel yükümlülükleri, sorumlulukları ve çalışma ilkelerini belirleyen, aile üyeleri arasında hiyerarşik bütünlüğü sağlayan, birlikte çalışma erdemini, sürekliliği ve gelişmeyi amaç edinen mutabakat metni olarak tanımlanabilir. Bu anayasa bağlayıcıdır ve kurumsallaşma çalışmalarının temelini oluşturur. 

Etkin bir aile anayasası, bu anayasanın gerekçesinin, amacının, misyonunun, aile değerlenin ve aile bireyleri arasındaki ilişkilerin açıklandığı “Genel Hükümler”, profesyonel yönetimin nasıl olacağının, aile üyesi yöneticilerin sorumluluklarının, aile ve işin sınırlarının, aile ve işletme amaçlarının ayrımının, aile üyelerinin işe alınması ve ücretlendirilmesinin, profesyonel yöneticilerin istihdamının ve personele yaklaşımın yer aldığı “Çalışma İlişkileri”, aile konseyinin amacının ve görevlerinin, aile konseyi üyelerinin, aile konseyinde karar alma sürecinin, toplantıların ve toplantı gündemlerinin, ve aile konseyinin faaliyetlerinin yer aldığı “İdari Yapılanma (Aile Konseyi)”, şirketin / şirketlerin mülkiyetinin, şirket hisselerinin elden çıkarılması koşullarının ve aile üyelerine hisse verilmesi koşullarının yer aldığı “Mülkiyet”, “Aile Üyelerinin Eğitimi & Kariyer Planlama”, “Toplumsal Sorumluluklar”, “Sosyal Yaklaşım” ve “Özdenetim” bölümlerinden oluşur. Aile işletmelerinde etkin bir kurumsallaşma, ancak iyi hazırlanmış bir aile anayasası ile işlerlik kazanır.

Aile Anayasasında Genel Hükümler Neleri İçermelidir?

Aile Anayasası’nda, anayasanın gerekçesi açıkça belirtilmelidir. Bu anayasada ailenin istikbalini güvence altına almak üzere bir arada ve aynı hedefler için çaba göstermenin gerekliliği yazılır. Aile üyelerinin farklı düşünebilme özgürlükleri saklı kalmak şartıyla, en yüksek uyumu sağlayacak şekilde, ailenin çıkarları ve işletmenin bekası için adanmışlık belirtilir. Ayrıca gerekçede, anayasada yer alan ilkeler ve değerlerin, aileye yeni katılacak üyeler için de geçerli ve bağlayıcı olduğu vurgusu yapılır.

Aile Anayasası’nın amacı, ailenin ve sahip olunan şirketlerin istikbali açısından, aile üyelerinin gerek kendi arasındaki gerek şirket ve çalışanlarla ilişkilerinin çerçevesinin belirlenmesi, karşılıklı görev, yetki ve sorumluluklarının ortaya konulmasıdır. Aile ve işle ilgili tüm ilişkilerde anayasanın esas alınması, karşılıklı sevgi ve saygıya dayalı, aile bağlarını güçlendiren, birlikte çalışmaktan haz duyulan, etkili ve verimli çalışma ortamının oluşturulması ve devamına katkıda bulunması amaçlanmalıdır.

Aileye ekonomik getirinin idamesi için işletmenin çıkarlarının ailenin çıkarlarının önünde tutulması, uzun vadede de ailenin çıkarlarının da güvence altına alınması sağlanmalıdır. Gayret ve çaba ile oluşturulmuş mirasın diğer kuşaklara, özelde ülke insanına, genelde insanlık için korunması ve geliştirilmesi temel gaye edinilmelidir. Ayrıca, yürütülen her faaliyetin, yasalar, sosyal sorumluluk ve etik ilkeler çerçevesinde kalmasına azami özen gösterilmelidir.

Anayasada, çalışma ilkeleri ile birlikte bir aile misyonunun da tanımlanması gerekir. Bu misyon, işletmenin korunurken ve büyürken aile içindeki uyumun idamesini, üst kuşakların mirasının diğer kuşaklara aktarılması için çalışılmasını, beraberliğin, birlikte çalışmanın ve farklılıklara saygının gerekliliğini ihtiva etmelidir.

Anayasada, ailenin değerleri belirtilmelidir. Hakkaniyet, dürüstlük, mütevazilik, hoşgörü, sevgi, saygı, manevi değerlere bağlılık, diğergamlık, samimiyet, adalet ve eşitlik, fedakarlık, yenilikçilik ve değişime açıklık genel kabul görmüş değerler olarak sıralanabilir.

Anayasada, aile üyeleri arasındaki ilişkiler de düzenlenmelidir. Aile üyelerinin her zaman ve her koşulda ailenin özel alanına saygı göstermesi ve koruması beklenmektedir. Ailenin itibarını ve diğer aile üyelerini riske atacak her türlü davranıştan uzak durulmalıdır. Ailenin sırları ifşa edilmemelidir. İşletme içerisinde olan sorunlar aile bireyleri arasında işletme içerisinde kalmalıdır. Aile üyeleri, birbirleri ile olan ilişkilerinde sürekli ve açık iletişimi ön planda tutmalıdır. Her konuyu birbirleri ile konuşabilmeli, açıkça birbirlerini eleştirebilmeli ve geri bildirim yapabilmelidir. Çatışma yerine diyalog tercih edilmelidir. Aile üyeleri arasında cinsiyet ayrımı yapılmadan, iletişim ve ilgi yönünden herkese eşit davranılmalıdır.

Aile Anayasasında Çalışma İlişkileri Nasıl Şekillendirilmelidir?

Aile anayasasında, ailenin çalışma ilkeleri belirtilmelidir. Anayasada, işletme faaliyetlerinin yönetiminde ve yürütülmesinde profesyonellik ön planda tutulmalıdır. Profesyonellikten kasıt, objektif ölçütlerin, somut verilerin, bilgi ve deneyimin karar almada temel yol gösterici olmasıdır. Başarılı bir işletme yönetimi için aile içi dengelerin gözetilmesinden ziyade, iş yaşamında genel kabul görmüş kural ve yönetimlere uygun hareket edilmelidir. Aile üyeleri ve diğer çalışanlarla ilişkilerde profesyonel çalışma ilkeleri, fırsat eşitliği, doğruluk, güven ve saygı ön planda olmalıdır. Profesyonellik ilkesi gereğince, aile üyesi personelin seçimi, atanması, yükseltilmesi, ödüllendirilmesi, gelecek kuşakların işletme yönetiminde görev alması kararları bilgi, deneyim, performans ve liyakat ölçütlerine göre yapılmalıdır. Aile bireyi olmanın, aile dışından profesyonel olarak çalışan kişilerden farklı ve avantajlı olmayı ve davranmayı haklı çıkarmayacağı vurgusu yapılmalıdır.

Aile üyelerinin yönetim kadrolarında nasıl ve ne şekilde yer alacağı, bunun için sahip olunması gereken nitelikler belirtilir. Sadece aile üyesi olunması yönetim kademelerinde görevlendirilmek için yeterli olmamalıdır. Özellikle, işletmenin yönetim kurulu, icra kurulu gibi organlarına başkanlık edecek aile üyelerinin vizyon sahibi, eğitimli, ileri yönetim becerilerine sahip olması gerekir. Yönetim kadrolarına atanacak aile üyelerinin, kişisel ve mesleki gelişimleri için yol haritası belirlenir. Ataması yapılan, ancak amiri tarafından yetersiz bulunan aile üyesi, Yönetim Kurulu’nda değerlendirilerek uygun görülmesi halinde görevi bırakmaya davet edilmelidir. Bunun yanında aile üyelerinin ilke olarak en alt seviyeden işe başlamaları ve şirket içerisindeki kariyer planına uygun rotasyon ile mümkün olduğunca fazla kademede çalışarak işin bütününe hakim olmaları istenir. İşe yeni başlayacak aile üyelerinin hangi kısımda ve hangi kademeden işe başlayacağı / kariyer planlaması, yönetim kurulu tarafından belirlenir.

Aile işletmelerinde, aile üyelerinin aynı hedefler doğrultusunda birlikte çalışmaları, ailenin bütünlüğü ve devamı için elverişli bir ortam oluşturmaktadır. Bununla birlikte, aile üyeleri kendi özel yaşamlarıyla işletme faaliyetlerinin yürütülmesi arasında bir denge kurmalıdır. Dolayısıyla aile fertlerinin özel işleriyle işletme faaliyetlerini birbirine karıştırılmamasına azami özenin gösterilmesi gerekir. Ailevi sorunlarının iş yerine, işletme sorunlarının ise aile ortamına taşınmaması, aile üyelerinin aralarındaki ilişkilerin daha sağlıklı bir şekilde sürmesine ve işletme yönetiminin sürekliliğine katkı sağlayacaktır.

Aile anayasasında, aile ve işletme ayrımının keskin çizgilerle ayrımı gerekir. İşletmede çalışan aile üyelerinin, ailesine ve çevresine de yeterince vakit ayırması esastır. İş yoğunluğu ve benzeri sebeplerle işin aile ve sosyal yaşantıya olumsuz etkilerinin süreklilik göstermemesi gerekir. Geçici yoğunluk ve işe odaklanma durumlarında da aile fertlerinin anlayışlı bir şekilde duruma yaklaşmaları ve destek olmaları beklenir.

İşletmenin amaçlarıyla ailenin amaçları arasında bir dengenin gözetilmesi gerekir. Eğer bu iki grup amaçtan biri öne çıkıyor ve diğer grup sürekli göz ardı ediliyorsa önemli yönetim sorunları ortaya çıkacaktır. Bu nedenle işletme amaçlarının ve aile amaçlarının ayn ayn belirlenmesi ve değerlendirilmesi gereklidir. Eğer iki tür amaç birbirinden farklı yönlere hareket ediyorsa aile işletmesinin uzun vadeli çıkarları gözetilerek bir seçim yapılmalıdır. Amaçlar arasındaki ayrımın net bir biçimde yapılmaması işletme yönetiminde bir kargaşa oluşturacak, çalışanların kafası karışacak ve kararların rasyonel alınmadığına kanaat getireceklerdir.

Her bir aile üyesi, ailenin ortak değerlerinde olduğu gibi, şirket amaçlarını kendi kişisel amaçlarının önünde görmeli, işletme amaçları için fedakarlığa razı olmalı, işini / işyerini önemsemeli ve değer vermelidir. 

  • Bu tür sorunların çözümünde atılacak ilk adımlar şunlardır:
  • Aile ile işletme arasındaki sınırların belirginleştirilmesi,
  • Tarafların görüşlerinin öğrenilmesi,
  • Birbiriyle çatışan amaçların hassasiyetle ele alınması,
  • İlk bakışta ne tam olarak aileyle, ne de tam olarak işletmeyle ilgili görünen konuların açıklığa kavuşturulması.

Anayasada, aile üyelerinin işe alınması ve ücretlerinin belirlenmesi, aile işletmeleri için en zor konulardan biridir. Bu bağlamda, işletme bünyesindeki insan kaynaklan faaliyetleri; aile üyelerini doğru işe seçme ve yerleştirmeye, adil bir ücretlendirme politikasının oluşumuna, gerekli eğitim ve geliştirme programlarının planlanmasına, aile üyelerinin kariyer planlamasına ve performans değerlendirme sisteminin oluşturulmasına katkı sağlayarak bir insan kaynağı olarak aile üyelerinin yönetimini aile şirketleri için zor bir durum olmaktan çıkaracaktır.

İşletmede, aile üyeleri istihdam edilirken şu hususlara dikkat edilmelidir:

  • İşletme organizasyonunu aile üyelerine göre yapılandırılmamalıdır. Aile üyesine göre pozisyon oluşturmak yerine ancak açık ve uygun bir pozisyona aile içinden atama uygun olabilir. Kişiye göre iş değil, işe göre kişi seçilmelidir. İşletmenin organizasyonunda bir açık varsa ve aile üyelerinden birisi bu pozisyonun gereklerini yerine getirebilecek (beceri ve yetkinliğe) kapasiteye sahip ise atama gerçekleştirilebilir. Söz konusu kişinin işletme dışında bir firmada da çalışmış olması o şahsa farklı bakış açıları ve yeni düşünceler için olanak sağlar. Bu yüzden aile üyelerinin şirket dışında biraz tecrübe kazanmalarına dikkat edilmelidir.
  • Bir aile üyesinin üzerinde işletmede çalışması için baskı kurulmamalıdır. Bu tip sorunlar uzun vadede işletmeye büyük zarar verebilir. Öte yandan aile üyeleri de bu iş olanağını doğuştan gelen bir hak gibi değil, aksine bir iş tecrübesi olarak görmeli ve yüksek aidiyet ile diğer çalışanlardan daha azimli ve çalışkan olmaları gerekmektedir.
  • Aile üyelerinin ücretlendirilmesi, diğer çalışanların motivasyonu ve aile üyeleri ile ilişkileri açısından çok önemlidir. Aile üyesinin hisse sahibi olması durumunda alacağı kar payı ile maaş asla birbirine karıştırılmamalıdır. Maaş, aile üyesinin şahsi ihtiyacına göre değil, işletme içindeki maaş dağılımına ve sektördeki ücretlendirmeye bakılarak belirlenmelidir. Eşit işe eşit ücret politikası izlenmelidir. Bir aile üyesinin maaşı diğer çalışanların çok üstünde olmamasının yanı sıra çok altında da olmamalıdır. Çünkü bu durum o kişinin şirketteki itibarına zarar verebilir.
  • Özellikle genç aile üyelerine verilen haftalık veya aylık harçlık/bahşişler, maaş sistemine entegre edilmemeli ve harçlık / bahşiş miktarları aile içi dengeleri gözeterek belirlenmelidir. Çalışmayan aile üyelerinin şirketten maaş almaları gerek yasal açıdan gerekse de profesyonel yönetici ve çalışanların motivasyonu açısından uygun değildir.
  • Şirket içerisinde verimliliği yüksek olan aile üyelerine yönelik olarak performanslarına dayalı ödüllendirme politikasının geliştirilmesi, diğer aile üyelerinin de verimliliğinin artmasına olanak sağlayacaktır.
  • Aile üyelerinin sürekli bir arada bulunmaktan ötürü, benzer şekilde düşünen, birbiriyle aynı öngörüye sahip bir grup haline gelme riski her zaman vardır. Bu bağlamda profesyonel yöneticiler, işletmelerin faaliyetlerine aile üyelerinkinden farklı bir pencereden bakma potansiyeline sahiptir. Bu sebeple profesyonel yöneticilerin istihdamı ve bu doğrultuda uygulanacak politikalar aile anayasasında belirtilmelidir. Aile üyelerinin profesyonel yöneticilerin fikirlerini etkilemeye çalışmasından ziyade (profesyonel yöneticilerin de denetlenmesi göz önünde bulundurularak), farklı düşünceleri dile getirmeye ve alternatifler geliştirmeye teşvik etmesi, daha sağlıklı bir yaklaşımdır. Profesyonel yöneticilerin düşüncelerinin dikkate alınması çok sesli, demokratik bir çalışma ortamı ve katılımcı yönetim tarzının oluşmasına yardımcı olacaktır.
  • Aile üyeleri, iş performansı ve diğer konularda profesyonel yönetici ve çalışanlar ile rekabet ortamına girmemeli, aynı statüde olmadıklarının bilinciyle her zaman destek olmalı ve yön göstermelidir. "Profesyonel yönetici ve çalışanların daha iyi performans göstermesi ve katılımcı bir anlayışı benimsemesi, işletmenin istikrarı için şarttır" mantığı ile aile üyeleri gelişen  ve  gelişmeye  açık profesyonellere yol açmalı ve motive etmelidir. Bir aile üyesi ile yarışma / rekabet ortamına giren bir profesyonelin motivasyonu direkt olarak etkilenecek ve performansı düşecektir.
  • İşletme personeline yaklaşım da bu kategoride aile anayasasında izah edilmelidir. İşletme personeli, işletmenin uzun vadeli başarısındaki en önemli ögedir. Hoşgörülü bir yaklaşım çerçevesinde personelin işlerini   severek,   azimle    ve   verimli   bir   şekilde yerine getirmelerini sağlayacak ortamların oluşturulması ve özendirici faktörlerin geliştirilmesi gereklidir. Böylece işini sahiplenen ve sorumluluk alan personele sahip olmak mümkün olacaktır. Tüm personelin kendi çıkarlarıyla işletmenin ve işletme paydaşlarının (müşteriler, tedarikçiler, devlet, çalışanlar, sivil toplum kuruluşları gibi) çıkarları arasında bir paralellik olduğunu idrak etmesi için çaba gösterilmelidir.
  • Personelle iletişim kurarken her zaman saygı sınırları içinde olunmalı ve karar alımlarında adalet ve eşitlik ilkesi göz ardı edilmemelidir. Tüm aile üyelerinin davranışları bir tutarlılık arz etmeli ve çalışanlar her aile üyesinden farklı farklı tepkiler almamalıdır. Aynca aile üyeleri, tüm personel ile samimiyet ve arkadaşlık denklemini iyi oturtmalı, mesafelerini iyi ayarlamalı; ne çok samimi ilişkiler ne de soğuk iletişim kurmalıdır.

Aile Anayasasında Aile Konseyi Nasıl Oluşturulmalıdır?

Kurumsallaşma sürecinde bir Aile Konseyi’nin kurulması gerekliliği bulunmaktadır. Bu konseyin çalışma esasları da aile anayasasında belirtilmelidir. Konseyin temel amacı, işletmeyi ve aileyi etkileyen konuları anlamak ve bunlara ilişkin  sorunları çözmek, ailenin birliğini ve huzurunu sağlamaktır. Konseyin  temel  görevi,  aşağıda  belirtilen görevlerle ilgili politikaların netleştirilmesi ve aile üyelerine iletilmesidir. İlgili yasalara göre oluşturulması gereken Yönetim Kurulu, Denetim Kurulu gibi organların yanı sıra; 

  • Aile üyeleri ile işletmenin ilişkilerini düzenlemek,
  • Aile üyelerinin işletmenin faaliyetleri hakkında özet olarak bilgi sahibi olmasını sağlamak,
  • İşletmede görev alan aile üyelerinin iş yaşamındaki etkinliğini arttırmak,
  • Aile üyelerinin birbirleriyle ilişkilerini geliştirmek,
  • Alınacak kararların yeni nesiller tarafından da kullanılabilecek esneklikte olmasını gözetmek,
  • Yeni kuşağın yönlendirilmesi, gözetlenmesi ve eğitilmesi için gerekli çalışmaları yapmak,
  • İşletme içerisinde adaleti sağlamak ve gruplaşmaya yönelik önlemler almak,
  • Dışarıda iş yapan aile üyelerinin iş hayatının aile değerlerine uygunluğunu gözlemek,
  • Aile içi çıkar çatışmalarını dengelemek ve engellemek görevlerini yerine getirmek

üzere Aile Konseyi oluşturulur.

Konsey; aile ve iş değerleri, politikalar ve geleceğe ilişkin kararlar almak üzere düzenli aralıklarla bir araya geldiği, kurumsal ve stratejik planlama organı olarak işlev görmektedir. Aile üyeleri bu toplantılarda görüşlerini, aile ve sistemle ile ilgili beklentilerini paylaşırlar.

Aile Konseyi’nin; 

Aile Konseyi, tüm aile bireylerin 

  • Aile bireylerinin kararlara daha fazla katılımını ve böylece bilgi alışverişini arttırması,
  • Diğer aile üyelerine karşı açık olması,
  • Bilgiyi paylaşması ve şeffaf olması,
  • Tartışmayı ve demokratik bir yaklaşımı teşvik etmesi 

gerekmektedir.

Aileye ait işletmenin yönetiminde görev alsın ya da almasın, işletmede hissesi olan aile üyeleri ile bunların hukuki varisleri arasından reşit olan her aile bireyi Aile Konseyi Üyesi kabul edilirler. Her Aile Konseyi Üyesi de Aile Anayasası’nı imzalamak zorundadır. Aile Anayasası'nı imzalaması durumunda bu kişiler Aile Konseyi'nden çıkarılamaz ibaresi etkililiği artırır. Bu tanımın dışında kalan aile üyelerine de Konsey'in oy birliği ile Konsey Üyeliği sıfatı verilebilir. Hisse sahibi olmasına karşın reşit olmayan aile mensupları Konsey toplantılarına katılabilir, ancak oy hakkını ebeveyni/vasisi aracılığıyla kullanabilirler. Konseyin faaliyetlerinin etkinliğini arttırmak üzere aile dışından profesyoneller de, üyelerin oy birliği ile Konsey'e dahil edilebilir.

Aile Konseyi'ne, aile üyelerinin aday göstereceği Konsey Üyeleri arasında yapılacak bir seçimle Aile Konseyi Başkanı ve Başkan Yardımcısı seçilmelidir. Seçimin oy çokluğu ile yapılması mümkün olsa da 2/3, 3/4 gibi oranların anayasada belirtilmesi etkinliği artıracaktır. Başkanın görev süresi de anayasada belirtilmelidir.

Aile Konseyi bir Yürütme Kurulu tarafından yönetilmelidir. Yürütme Kurulu’na da Konsey Başkanı başkanlık eder. Başkan Yardımcısı ve Sekreter de bulundurulur. Uygulamada Yürütme Kurulu’nun üye sayısı kısıtı olmasa da Konsey’in toplam üye sayısı ile orantılı olmalıdır. Yürütme Kurulu Üyeliği de seçimle yapılmalıdır.

Aile üyelerinin, işletmeye bağlılıklarının devamını ve önemli sorunlarla başa çıkabilmelerini sağlamak için düzenli aralıklarla toplanması önemlidir. Aile üyeleri arasındaki uyumun bozulacağı korkusuyla kritik konuların tartışılmasından endişe edilmemeli, bilakis saygı ve hoşgörüyle yürütülecek tartışmalar teşvik edilmelidir. Aile üyeleri her şeyi açıkça konuşmalı ve iyi bir dinleyici olmaya gayret etmelidirler. Aile dışından şirket çalışanları ya da danışmanlar da gerektiğinde toplantılara davet edilebilir.

Aile toplantılarının kendisinden beklenen yararların sağlaması açısından tartışılması istenen konularda gündem oluşturma ile ilgili olarak aile üyelerinin fikrinin alınması, aile üyelerinin tamamının toplantılara katılması, toplantıların düzeni ve içeriğine ilişkin kuralların oluşturulması ve bunlara uyulması (toplantıların zamanı ve süresi, nelerin tartışılacağı vb) önemlidir. Kararlar her üyenin özgür iradesi ile oylanmalı ve oy çokluğu ile alınmalıdır Ayrıca karar defterine kaydedilerek ve süresiz saklanmalıdır.

İşletme ile ya da Konsey ile ilgili önerileri veya şikayetleri olan Konsey üyelerinin  talep  etmeleri durumunda, Konsey Yürütme Kurulu veya Kurul  adına  Konsey  Başkanı,  üye  ile  görüşmek zorunluluğu da olmalıdır.

Belirlenen takvimden hariç olmak üzere Konsey, Başkan ya da aile üyelerinin talebi üzerine olağanüstü toplantıya çağrılabilir.

Aile Konseyi'nin faaliyet alanına şu konular girer: 

  • Gelecekteki yöneticilerin seçimi ve yetiştirilmesi, emeklilik koşullarını belirleme, hisse ve hissedarlık sözleşmesi düzenleme,
  • Aile üyelerinin işletmede çalışma koşulları, mülkiyet ilişkileri ve mülkiyet devri, işletme stratejileri hakkında bilgi paylaşımı,
  • Konsey Başkanı ve üyelerinin seçimi, görevde kalma süresinin belirlenmesi,
  • Aile üyelerinin sorumluluk alanları,
  • Ailenin üyelerinin eğitimi ve gelişimini takip etme,
  • Aile bireylerinin gelişimine katkı sağlayacak ve vizyon kazandıracak eğitim programlarının belirlenmesi ve düzenlenmesi,
  • Aile ile ilgili önemli konulan tartışıp karara bağlama,
  • Gelecek nesil liderlerinin hazırlanması,
  • Bilgi akışı ve iletişim sağlama,
  • Aile Anayasası üzerinde değişiklik yapma hakkı,
  • Aile Anayasası 'na aykırılık durumlarında alınacak disiplin önlemleri.

Aile Anayasasında Mülkiyet İlkeleri Nasıl Oluşturulur?

Aile Anayasası’nda, aile fertlerinin gelecekteki mülkiyet haklarının korunması ve mülkiyete ilişkin hususların açıklığa kavuşturulması amaç edinilir. İşletmenin sermaye yapısını, sahiplik kompozisyonunu değiştirmek gibi aile üyelerinin durumunu etkileyecek konular Aile Konseyi'nde tartışılmalı ve üzerinde uzlaşma sağlanmalıdır.

Aile Konseyi, aile bireylerinin mülkiyet ve menfaat çatışmasına girerek dağılmasını önleyecek yasal ve mali tedbirlerin alınmasından sorumludur. Konsey aynca, Miras  Hukuku ve Şirketler Hukuku açısından uygun formülleri oluşturmakla yükümlüdür.

Şirketlere ait hisselere sahip olan Aile Üyeleri, bu hisselerini elden çıkarma yolunu seçtiklerinde bunu ilk önce Aile Konseyi'ne bildirmekle yükümlüdürler. Hisselerin satış değeri, Konsey'de yapılan görüşmeler yoluyla saptanır. Eğer bu konuda görüş farklılıkları ortaya çıkarsa, hisse değerinin belirlenmesi için aile dışından uzman yardımı alınabilir.

Şirketin bütünüyle bir başka şirkete satılması veya bir başka şirketle birleştirilmesi durumlarında aile üyelerinden belirlenen hisse değerlerini ödemeyi kabul eden olursa, öncelik Aile Üyesi'ne verilmek zorundadır. Böyle bir talebi olan Aile Üyesi yoksa şirketin devri ya da başka bir şirketle birleştirilmesi kararının alınabilmesi için Aile Konseyi’nin kararı gerekir.

Aile üyelerine verilecek olan mal varlıkları, kar payları, menkul kıymetler, pay senetleri, şirketler gibi maddi unsurların dağıtım esaslan ve bu konuda ileride yapılacak  değişiklikler, başta kurucular olmak üzere Aile Konseyi tarafından belirlenir. İşletme kurucuları sağlıklarında kendilerinden sonra mirasın nasıl paylaşılacağını açıklığa kavuşturmakla yükümlüdürler. Hissedarlar yapılacak hisse dağıtımında,

  • Adalet,
  • Performans,
  • Liyakat,
  • İşletmeninin yönetimine katkı vb.

esas alınmalıdır.

Aile Anayasasında Aile Üyelerinin Eğitimi ve Kariyer Planlaması Hangi Şekilde Belirlenmelidir? 

Anayasada, Aile Üyeleri’nin eğitimi ve kariyer planlaması şekillendirilmelidir. Aile Konseyi, ailenin her bir üyesine vizyon belirlenmesine yardımcı olarak gerek işletmede gerekse de işletme dışı profesyonel yaşamında kariyer planlamalarına ve kişisel gelişimlerine katkı sağlamakla mükelleftir. Aile Konseyi üyeleri de aynı bilinçle, eğitim ve kariyer seçimlerinde Aile Konseyi'ne danışmadan karar almaktan kaçınırlar.

Her bir aile üyesinin yatkın olduğu alanları ve yetkinlikleri belirlenerek ekonomik konjonktüre ve  aile şirketlerinin stratejik hedeflerine  ve/veya  ilgili  kişinin  kişisel  eğilim ve yeteneklerine göre kariyer planlamaları yapılmalıdır. Belirlenen hedef ve planlara göre genel, mesleki, teknik bilgi ve becerilerinin geliştirilmesine yönelik olarak akademik (lise, yüksek öğrenim ve üzeri) ve yabancı dil eğitimleri, sertifika programları ve staj imkanları konularında aile üyelerine gerekli teşvik ve yönlendirmeleri Aile Konseyi tarafından yapılmalıdır. Her bir aile üyesinin aile için yeni fırsatlar sağlayacak girişimci ruha sahip olduğu inancı ile her bir aile üyesine yaş ve cinsiyet ayrımı  yapmadan eğitim  konusunda eşit fırsatlar sağlanmalıdır.

Aile Anayasasında Toplumsal Sorumluluklar Nasıl Belirlenmelidir?

Anayasada, aile üyelerinin tüm çalışmalarını toplumsal sorumluluk ve bilinç anlayışı çerçevesinde yapmaya özen göstereceği belirtilmelidir. Kurumsallaşmanın gereği olarak, faaliyetler yürütürken hizmet verilen kesim ve tüm insanlığa karşı üstlenilen sosyal sorumlulukların bilinciyle hareket edilmeli ve sorumluluklar duyarlılıkla yerine getirilmelidir. Bundan hareketle, sosyal sorumluluk misyonu taşıyan değer, misyon ve konumuna uygun proje ve çalışmaya maddi-manevi katkıda bulunmak, gerektiğinde bizzat içinde yer almak ve bu anlayışın yerleşmesinde aktif rol almak bir görev olarak benimsenmelidir.

Toplumsal sorumluluk gereği olarak işletmenin müşterilerine kaliteli ve uluslararası standartlarda ürün ve hizmet sunmasını beklenmektedir. İşletme ve tedarikçiler arasında haksız menfaatten uzak iyi ilişkiler kurulması ve taraflar arasında yapılan anlaşma koşullarına uyum sağlanması için gerekli önlemler de alınmalıdır.

Ticari sır kapsamında, üçüncü şahıslarla ile ilgili bilgilerin gizliliğine özen gösterilmesi esastır.

Çevre ile ilgili konularda da zarar oluşmadan önleyici yaklaşımı destekleyen, daha etkin bir çevre sorumluluğunun yaygınlaştırılması, çevre dostu projelerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için girişimlerde bulunan bir misyon belirlenmesi gerekmektedir.